Çocuklarda Geçmeyen Öksürük İçin Ne Yapmalı?

Çocuklarda Geçmeyen Öksürük

Çocuklarda öksürük oldukça sık karşılaştığımız bir durumdur. Özellikle kreşe veya okula giden çocuklar yıl içerisinde birden fazla solunum yolu enfeksiyonu geçirebilir ve her enfeksiyonun ardından öksürük bir süre daha devam edebilir. Bu nedenle birkaç gün süren her öksürük ciddi bir hastalık anlamına gelmez.

Ancak çocuğun öksürüğü haftalardır geçmiyorsa, geceleri uykusunu bölüyorsa, koşarken veya oynarken artıyorsa, balgamlı ya da ıslak bir özellik gösteriyorsa veya belirli aralıklarla sürekli tekrarlıyorsa artık yalnızca “üşüttü, zamanla geçer” şeklinde değerlendirilmemelidir.

Çocuklarda günlük öksürüğün 4 haftadan uzun sürmesi kronik öksürük olarak kabul edilir. Bu durumda amaç yalnızca öksürüğü durdurmak değil, öksürüğün neden devam ettiğini belirlemektir.

Çünkü çocukluk çağında uzun süren öksürüğün altında basit bir enfeksiyon sonrası hava yolu hassasiyetinden astım, uzamış bakteriyel bronşit veya daha farklı solunum yolu sorunlarına kadar birçok neden bulunabilir.

Çocuğumun Öksürüğü Neden Geçmiyor?

Bu, uzun süren öksürük nedeniyle başvuran ailelerden en sık duyduğum sorulardan biridir.

Burada özellikle şunu vurgulamak isterim: Geçmeyen öksürük tek başına bir hastalık değildir. Öksürük, farklı hastalıkların ortak bir belirtisi olabilir.

Çocuklarda uzun süren öksürüğün altında;

• geçirilmiş bir enfeksiyon sonrasında devam eden öksürük,
• astım ve hava yolu hassasiyeti,
• alerjik rinit ve üst solunum yolu sorunları,
• uzamış bakteriyel bronşit,
• sigara dumanı ve çevresel tahriş ediciler,
• yabancı cisim aspirasyonu,
• bazı solunum yolu enfeksiyonları,
• daha nadiren reflü ile ilişkili durumlar,
• yapısal veya kronik solunum yolu hastalıkları

bulunabilir.

Bu nedenle çocuğun öksürüğünün ne kadar süredir devam ettiği kadar nasıl bir öksürük olduğu da önemlidir.

Çocuklarda Kaç Gün Süren Öksürük Normaldir?

Üst solunum yolu enfeksiyonlarından sonra öksürüğün birkaç gün içerisinde tamamen kesilmesini her zaman beklemeyiz. Viral enfeksiyon sonrasında hava yollarındaki hassasiyet bir süre devam edebilir ve çocuk genel olarak iyileşmiş olmasına rağmen öksürük sürebilir.

Ancak öksürük 4 haftayı geçtiğinde, özellikle de hemen her gün devam ediyorsa kronik öksürük açısından değerlendirilmesi gerekir.

Bununla birlikte yalnızca süreye bakmak yeterli değildir. Öksürüğe nefes darlığı, hırıltı, tekrarlayan ateş, kilo kaybı veya çocuğun genel durumunda bozulma eşlik ediyorsa dört haftanın dolmasını beklemek doğru olmaz.

Çocuğunuz Haftalardır Öksürüyorsa Ben Önce Bunlara Bakıyorum

Bir anne veya baba bana “Hocam, çocuğumun öksürüğü bir türlü geçmiyor” dediğinde yalnızca öksürüğün kaç gündür sürdüğünü sormuyorum.

Çünkü öksürüğün nasıl başladığı ve hangi durumlarda arttığı bize çok önemli ipuçları verir.

Öksürük kuru mu, ıslak mı?
Çocuk balgam çıkaramasa bile öksürüğün sesinden veya göğüste sekresyon hissinden ıslak karakter anlaşılabilir.

Gece mi artıyor?
Gece veya sabaha karşı belirginleşen öksürük bazı çocuklarda hava yolu hassasiyeti açısından önemli olabilir.

Koşarken, gülerken veya ağlarken artıyor mu?
Egzersiz ve yoğun aktiviteyle ortaya çıkan öksürük hava yollarındaki aşırı duyarlılığın belirtilerinden biri olabilir.

Burun akıntısı, hapşırma veya burun kaşıntısı var mı?
Bu belirtiler üst solunum yollarının ve olası alerjik durumların değerlendirilmesini gerektirebilir.

Öksürük birden mi başladı?
Özellikle küçük çocuklarda yemek yerken veya küçük bir cisimle oynarken aniden başlayan öksürükte yabancı cisim aspirasyonu mutlaka akla gelmelidir.

Daha önce de benzer öksürük dönemleri yaşandı mı?
Tekrarlayan öksürük atakları altta yatan neden konusunda önemli ipuçları verebilir.

Benim için bütün bu bilgiler, yalnızca “çocuğun öksürüğü var” bilgisinden çok daha değerlidir.

Çocuklarda Geçmeyen Kuru Öksürük Neden Olur?

Kuru öksürükte belirgin balgam veya sekresyon sesi duyulmaz. Viral enfeksiyon sonrasında devam eden hava yolu hassasiyeti, çocuklarda uzun süren kuru öksürüğün sık nedenlerinden biridir.

Astım, bazı alerjik hastalıklar ve çevresel tahriş ediciler de kuru öksürüğe neden olabilir.

Sigara ve elektronik sigara dumanı, yoğun parfüm, oda kokuları, temizlik ürünlerinin aerosolleri ve soba veya şömine dumanı gibi irritanlar bazı çocuklarda öksürüğü belirgin şekilde artırabilir.

Burada önemli olan, yalnızca kuru öksürük var diye doğrudan astım veya alerji tanısı koymamaktır. Öksürüğün diğer belirtiler ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilmesi gerekir.

Çocuklarda Geçmeyen Balgamlı veya Islak Öksürük Neden Önemlidir?

Özellikle her gün devam eden ıslak öksürüğü ailelerin önemsemesini isterim.

Küçük çocuklar balgamı çoğu zaman dışarı çıkaramaz ve yutar. Bu nedenle “balgam görmüyoruz” denmesi, öksürüğün kuru olduğu anlamına gelmez.

Dört haftadan uzun süren sürekli ıslak öksürüğün nedenlerinden biri uzamış bakteriyel bronşit olabilir. Bunun dışında tekrarlayan enfeksiyonlar ve bazı kronik solunum yolu hastalıklarının da değerlendirilmesi gerekebilir.

Bu nedenle haftalardır devam eden ıslak öksürüğü yalnızca “balgam söktürücü kullanalım, geçer” şeklinde ele almak doğru değildir.

Çocuklarda Gece Öksürüğü Neden Olur?

Bazı çocuklar gün içerisinde oldukça iyi görünürken yatağa girdikten sonra öksürmeye başlayabilir.

Gece öksürüğü;

• hava yolu hassasiyeti,
• astım,
• burun tıkanıklığı,
• alerjik rinit,
• geçirilmiş bir enfeksiyon sonrasında devam eden hassasiyet,
• odadaki alerjen veya tahriş edici maddeler

gibi farklı nedenlerle ortaya çıkabilir.

Ancak yalnızca “geceleri öksürüyor” bilgisinden yola çıkarak astım tanısı koymak mümkün değildir. Öksürüğün yanında hırıltı, nefes darlığı, egzersizle artan yakınmalar ve tekrarlayan benzer atakların bulunup bulunmadığı da önemlidir.

Geçmeyen Öksürük Astım Belirtisi Olabilir mi?

Evet, bazı çocuklarda uzun süren veya tekrarlayan öksürük astımın belirtilerinden biri olabilir. Ancak her kronik öksürük astım değildir.

Özellikle;

• koşarken öksürme,
• gülerken veya ağlarken öksürüğün artması,
• soğuk havada öksürük,
• gece veya sabaha karşı tekrarlayan öksürük,
• hırıltılı solunum,
• zaman zaman nefes darlığı

gibi yakınmalar varsa hava yollarının ayrıntılı değerlendirilmesi gerekebilir.

Astım tanısı tek başına öksürüğün varlığına dayanmaz. Çocuğun öyküsü, muayenesi ve yaşı uygunsa solunum fonksiyonları birlikte değerlendirilir.

Alerji Çocuklarda Sürekli Öksürüğe Neden Olabilir mi?

Alerjik hastalıklarla öksürük arasında ilişki olabilir ancak her uzun süren öksürüğü doğrudan “alerjik öksürük” olarak değerlendirmek doğru değildir.

Özellikle burun tıkanıklığı, sık hapşırma, burun veya gözlerde kaşıntı ve dönemsel olarak artan yakınmalar varsa alerjik hastalıklar açısından değerlendirme gerekebilir.

Burada önemli bir nokta da şudur: Bir alerji testinde duyarlılık saptanması, tek başına çocuğun öksürüğünün nedeninin o alerjen olduğunu göstermez.

Test sonuçlarının mutlaka çocuğun şikâyetleri ve klinik bulgularıyla birlikte yorumlanması gerekir.

Çocuğum Hastalıktan Sonra İyileşti Ama Öksürüğü Geçmedi, Normal mi?

Bu durum çocuklarda oldukça sık görülür.

Çocuğun ateşi geçebilir, burun akıntısı azalabilir ve enerjisi tamamen normale dönebilir ancak öksürük bir süre daha devam edebilir. Bunun nedeni enfeksiyon sonrasında hava yollarında kalan hassasiyet olabilir.

Eğer çocuk;

• genel olarak iyi durumdaysa,
• rahat nefes alıyorsa,
• ateşi yoksa,
• beslenmesi normalse,
• günlük aktivitelerine devam edebiliyorsa,
• öksürük gün geçtikçe azalıyorsa

bir süre takip edilebilir.

Ancak öksürük azalmak yerine artıyorsa, dört haftayı geçiyorsa veya yeni belirtiler ortaya çıkıyorsa yeniden değerlendirme gerekir.

Çocuklarda Geçmeyen Öksürük Reflüden Olabilir mi?

Reflü bazı çocuklarda öksürükle birlikte görülebilir ancak uzun süren her öksürüğün reflüye bağlanması doğru değildir.

Özellikle başka reflü belirtisi olmayan bir çocukta yalnızca öksürük nedeniyle doğrudan mide asidini baskılayan tedavilere başlanması uygun bir yaklaşım değildir.

Çocuğun yaşına göre tekrarlayan mide içeriğinin ağza gelmesi, mide yanması, karın veya mide bölgesinde ağrı gibi ek yakınmalar varsa reflü açısından ayrıca değerlendirme yapılabilir.

Aniden Başlayan ve Geçmeyen Öksürükte Yabancı Cisim Akla Gelmeli

Özellikle küçük çocuklarda birden başlayan öksürük benim için farklı bir önem taşır.

Çocuk yemek yerken, kuruyemiş tüketirken veya küçük bir oyuncak parçasıyla oynarken aniden şiddetli şekilde öksürmeye başladıysa yabancı bir cismin solunum yoluna kaçmış olabileceği düşünülmelidir.

Bazen ilk şiddetli öksürük atağı geçtikten sonra çocuk rahatlayabilir. Ancak yabancı cisim solunum yolunda kalmış olabilir ve sonraki günlerde devam eden öksürük, hırıltı veya tekrarlayan enfeksiyonlara neden olabilir.

Bu nedenle daha önce hiçbir solunum yakınması olmayan küçük bir çocukta bir anda başlayan ve devam eden öksürük özellikle dikkatle değerlendirilmelidir.

Çocuğum Öksürüyor: Evde Ne Yapabilirim?

Ailelere ilk önerim, çocuğun öksürüğünü hemen bastırmaya çalışmaktan önce öksürüğü artırabilecek koşulları azaltmalarıdır.

Evde şu önlemler alınabilir:

• Çocuğu sigara ve elektronik sigara dumanından tamamen uzak tutun.
• Yoğun parfüm, oda kokusu, tütsü ve aerosol ürünlerinden kaçının.
• Çocuğun yeterli miktarda sıvı tüketmesini sağlayın.
• Burun tıkanıklığı varsa yaşına uygun şekilde burun temizliğini destekleyin.
• Odayı aşırı sıcak ve havasız tutmayın.
• Öksürüğün hangi saatlerde ve hangi durumlarda arttığını gözlemleyin.
• Egzersiz, uyku, soğuk hava veya belirli ortamlarla ilişkisini not edin.

Bir yaşından büyük çocuklarda bal, bazı akut öksürüklerde özellikle gece yakınmalarının hafiflemesine yardımcı olabilir. Ancak 1 yaşından küçük bebeklere botulizm riski nedeniyle bal verilmemelidir.

Bu yöntemlerin hiçbirinin uzun süren öksürüğün altında yatan nedeni tedavi etmediğini de unutmamak gerekir.

Geçmeyen Öksürükte Antibiyotik Kullanmak Gerekir mi?

Öksürüğün uzun sürmesi tek başına antibiyotik kullanılması gerektiği anlamına gelmez.

Viral enfeksiyon sonrası devam eden öksürük, astım veya çevresel faktörlere bağlı öksürüklerde antibiyotik yarar sağlamaz.

Buna karşılık uzamış bakteriyel bronşit gibi belirli hastalıklarda antibiyotik tedavisi gerekebilir.

Buradaki önemli ayrım şudur: Antibiyotik “öksürük uzun sürdü” diye değil, bakteriyel bir neden düşünüldüğü için kullanılmalıdır.

Daha önce başka bir hastalık için verilen ve evde kalan antibiyotikleri tekrar kullanmak da uygun değildir.

Çocuklarda Öksürük Şurubu Kullanılmalı mı?

Çocuklarda öksürüğü tamamen baskılamak her zaman doğru bir hedef değildir. Çünkü öksürük, solunum yollarını sekresyon ve yabancı maddelerden temizlemeye yardımcı olan doğal bir savunma mekanizmasıdır.

Özellikle küçük çocuklarda reçetesiz satılan öksürük ve soğuk algınlığı ilaçlarının gelişigüzel kullanılmasını önermiyorum.

Haftalardır öksüren bir çocukta asıl soru:

“Hangi öksürük şurubunu verelim?” değil, “Bu çocuk neden hâlâ öksürüyor?” olmalıdır.

Çocuklarda Geçmeyen Öksürükte Hangi Testler Yapılır?

Her uzun süren öksürükte aynı tetkiklerin yapılması gerekmez.

Öncelikle çocuğun öyküsü ayrıntılı olarak dinlenir ve fizik muayenesi yapılır. Sonraki incelemeler öksürüğün özelliklerine ve eşlik eden bulgulara göre belirlenir.

Gerekli durumlarda;

• akciğer grafisi,
• solunum fonksiyon testleri,
• bronkodilatör yanıtının değerlendirilmesi,
• alerji testleri,
• bazı laboratuvar incelemeleri,
• ileri görüntüleme yöntemleri,
• bronkoskopi

gibi tetkiklerden yararlanılabilir.

Burada amaç mümkün olduğu kadar fazla test istemek değil, çocuğun öksürüğünü açıklayabilecek nedenlere göre doğru tetkiki seçmektir.

Çocuklarda Geçmeyen Öksürükte Hangi Belirtiler Önemlidir?

Uzun süren öksürüğe eşlik eden bazı belirtiler bizim için özellikle önemlidir.

Çocuğunuzda;

• belirgin nefes darlığı,
• hızlı veya zor nefes alma,
• dudaklarda ya da yüzde morarma,
• kanlı öksürük,
• göğüs ağrısı,
• uzayan veya tekrarlayan ateş,
• kilo kaybı,
• büyüme geriliği,
• tekrarlayan zatürre,
• yemek yerken sık öksürme veya boğulma,
• solunum sırasında anormal ses,
• belirgin halsizlik veya genel durumda bozulma

varsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.

Özellikle çocuğun nefes almakta ciddi şekilde zorlandığı, morardığı veya genel durumunun hızla kötüleştiği durumlarda acil değerlendirme gerekir.

Çocuğum Sürekli Öksürüyor, Ne Zaman Doktora Gitmeliyim?

Çocuğunuzun öksürüğü birkaç günlük bir enfeksiyonun ardından giderek azalıyorsa çoğu zaman endişelenmeniz gerekmez.

Ancak öksürük 4 haftadan uzun süredir devam ediyorsa, özellikle de hemen her gün görülüyorsa değerlendirilmesini öneririm.

Bunun yanında dört haftayı beklememeniz gereken durumlar da vardır.

Çocuk nefes almakta zorlanıyorsa, hırıltılı soluyorsa, öksürük aniden başladıysa, sürekli ıslak öksürüyorsa, tekrarlayan ateşi varsa veya genel durumunda belirgin değişiklik bulunuyorsa daha erken değerlendirme gerekir.

Ailelere bu konuda vermek istediğim en önemli mesaj şudur:

Biz yalnızca öksürüğü susturmaya değil, çocuğun neden öksürdüğünü anlamaya çalışırız.

Altta yatan neden doğru belirlendiğinde gereksiz antibiyotik, öksürük şurubu veya farklı ilaçların kullanımından kaçınmak ve çocuğa uygun bir yaklaşım oluşturmak mümkün olur.

Çocuklarda Geçmeyen Öksürük Hakkında Sık Sorulan Sorular

Çocuklarda kaç haftalık öksürük kronik kabul edilir?

Çocuklarda hemen her gün devam eden ve 4 haftadan uzun süren öksürük kronik öksürük olarak değerlendirilir.

Çocuğum 1 aydır öksürüyor, normal mi?

Bir aydır devam eden günlük öksürüğün değerlendirilmesi gerekir. Enfeksiyon sonrası uzayan öksürükten hava yolu hastalıklarına kadar farklı nedenler söz konusu olabilir.

Gece öksürüğü astım belirtisi midir?

Astımda gece öksürüğü görülebilir ancak tek başına gece öksürüğü astım tanısı koydurmaz. Diğer belirtiler ve muayene bulgularıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Alerjik öksürük nasıl anlaşılır?

“Alerjik öksürük” tek başına kesin bir tanı değildir. Burun tıkanıklığı, hapşırma, kaşıntı veya belirli dönem ve ortamlarda artan yakınmalar alerjik hastalıklar açısından değerlendirme gerektirebilir.

Çocuğun öksürüğü için antibiyotik gerekir mi?

Her uzun süren öksürük antibiyotik gerektirmez. Antibiyotik ancak bakteriyel bir neden düşünüldüğünde hekim değerlendirmesiyle kullanılmalıdır.

Çocuklarda sürekli balgamlı öksürük normal mi?

Özellikle dört haftadan uzun süren günlük ıslak veya balgamlı öksürük normal kabul edilmemeli ve altta yatan neden açısından değerlendirilmelidir.

Öksürük şurubu çocuğun öksürüğünü geçirir mi?

Öksürük şurubu altta yatan nedeni ortadan kaldırmaz. Uzun süren öksürükte öncelik öksürüğün nedenini belirlemektir.

Koşarken öksüren çocukta astım olabilir mi?

Egzersiz sırasında veya sonrasında tekrarlayan öksürük hava yolu hassasiyetinin belirtilerinden biri olabilir. Özellikle hırıltı veya nefes darlığı da varsa değerlendirilmesi gerekir.

Çocuğun öksürüğünün enfeksiyondan sonra devam etmesi normal mi?

Evet. Bazı viral enfeksiyonlardan sonra öksürük diğer belirtilerden daha uzun sürebilir. Ancak azalmayan, giderek artan veya dört haftayı geçen öksürük değerlendirilmelidir.

Çocuklarda geçmeyen öksürük ne zaman tehlikelidir?

Nefes darlığı, morarma, kanlı öksürük, tekrarlayan zatürre, kilo kaybı, büyüme geriliği veya genel durumda belirgin bozulma eşlik ediyorsa tıbbi değerlendirme geciktirilmemelidir.