Çocuklarda Öksürük Nedir? Ne İyi Gelir? Tedavisi

Çocuklarda Öksürük Nedir?

Çocuklarda öksürük aslında solunum yollarında bulunan herhangi bir uyaran varlığında ortaya çıkan doğal bir refleks mekanizmasıdır. Bu uyaran enfeksiyona bağlı bir geniz akıntısı ya da mukus birikintisi de olabilir, ya da yanlışlıkla yutulmuş ve akciğerlere kaçmış oyuncak parçası gibi bir yabancı cisim de olabilir. Aslında bu vücutta bulunan yabancı maddelere karşı onları dışarı atmaya çalışan koruyucu bir mekanizmadır.

Öksürük özellikle şiddetliyse ve uzarsa hem çocukların hayat kalitesini hem de anne babaların hayat kalitesini belirgin ölçüde azaltır. Altta yatan nedenin tedavi edilmesi ve ortadan kaldırılması gerekir.

Çocuklarda Görülen Öksürük Türleri Nelerdir?

Çocuklarda öksürük üst solunum yolları ya da alt solunum yollarında biriken akıntıdan dolayı balgamlı öksürük veya kuru öksürük şeklinde olabilir. Ya da dört haftadan kısa süren veya uzun süren öksürük şeklinde akut veya kronik olarak gruplandırılabilir.

Kuru öksürük sebepleri arasında ses tellerinin iltihabı ile karakterize krup enfeksiyonu, üst solunum yolu enfeksiyonlarının başlangıcı, alerjik reaksiyon, gastroözefagiyal reflü hastalığına bağlı öksürükler alerjik astım ilişkili öksürükler sayılabilir. Balgamlı öksürük nedenleri arasında sinüzit, post nazal drip sendromu, akciğer enfeksiyonu, persistan bakteriyel bronşit, bronşiektazi ve bronşiektazi ile birlikte seyreden kronik akciğer hastalıkları yer alır.

Çocuklarda Hırıltılı Öksürük

Çocuklarda hırıltılı öksürük burnu da içine alan üst solunum yolu hastalıklarından ya da akciğerlerdeki bir patolojiden kaynaklanabilir. Eğer nezle grip sinüzit gibi üst solunum yolu enfeksiyonlarında burun tıkanıklığı varsa öksürükle beraber kalın vasıflı bir hırıltı sesi gelir. Fakat geceleri artan öksürük ve nefes darlığı ile birlikte göğüs kafesinden ince tiz vasıflı bir hırıltı sesi geliyorsa bu astım ile ilişkili olabilir. Çocuklarda hırıltılı öksürük hekim tarafından değerlendirilmelidir.

Çocuklarda Gece Öksürüğü

Çocuklarda gece öksürükleri yattıktan hemen sonra ya da gecenin ilerleyen saatlerinde derin uykuda ortaya çıkabilir. Sinüzit enfeksiyonunda görülen geniz akıntısı ya da reflüye bağlı öksürükler gece yattıktan hemen sonra duyulabilir. Çocuklarda öksürük yattıktan birkaç saat sonra ya da sabaha karşı ortaya çıkıyorsa bu durum astım ilişkili olabilir. Astımı olan çocuklarda geceleri öksürük nedeniyle uyanma, arka arkaya tutan öksürükler, nefes darlığı, hırıltı, öksürerek kusma olabilir.

Çocuklarda Gündüz Öksürüğü

Çocuklarda öksürük gece olduğu gibi gündüz de ortaya çıkabilir. Herhangi bir nedenle görülebilir. Tik bozukluğu ya da somatizasyona bağlı öksürükler gece uykuda duyulmaz sadece gündüzleri uyanıkken olur.

Çocuklarda Ateşli Öksürük

Çocuklarda ateşli öksürük en sık solunum yolu enfeksiyonlarından kaynaklanır. Çocuklarda ateşli öksürük sinüzit, grip, akciğer enfeksiyonu (zatürre) ya da bronşiolit sırasında ortaya çıkabilir. Ateşli öksürük sırasında akciğerlerin etkilendiği alt solunum yolu enfeksiyonlarını üst solunum yolu enfeksiyonlarından ayırt etmede kullanılan en önemli parametre ateş düştükten sonra diğer bir deyişle ateş aralarında sık nefes alıp verme olup olmamasıdır.

Çocuklarda Öksürük Nasıl Tedavi Edilir?

Çocuklarda öksürük belirti ve bulguların ayrıntılı değerlendirmesi sonrasında öksürüğün ortaya çıkmasına neden olan duruma göre tedavi edilir. Çocuklarda öksürük tedavisi örneğin sadece rahatlatıcı önlemlerin alındığı nezle için, bronş açıcı ve inhale steroid içeren ilaçların kullanıldığı astım için veya ağızdan ya da enjeksiyon şeklinde antibiyotik gibi ilaçların kullanıldığı zatürre için yapılabilir. Bunlar dışında kronik akciğer hastalıkları veya bronşiektazi gibi altta yatan duruma göre tedavide farklılıklar olabilir (göğüs fizyoterapisi veya solunum yollarındaki sekresyonlara yönelik farklı tipte inhaler tedaviler gibi).

Çocuklarda Öksürük Ne Zaman Tehlikelidir?

Çocuklarda öksürük, beraberinde yüksek veya üç günden uzun süren ateş, nefes darlığı, hırıltı sesi, sık nefes alıp verme, beslenme güçlüğü, halsizlik, morarma, kanlı balgam çıkarma gibi durumlar görülürse tehlikelidir.

Çocuklarda Öksürüğe Ne İyi Gelir?

Çocuklarda öksürüğe neyin iyi geleceği öncelikle öksürüğün nedenine bağlıdır. Nezle veya diğer viral üst solunum yolu enfeksiyonlarında ortaya çıkan öksürük ile astıma, sinüzite, alerjiye ya da zatürreye bağlı gelişen öksürüğün tedavisi aynı değildir. Bu nedenle özellikle uzun süren veya tekrarlayan öksürüklerde yalnızca öksürüğü azaltmaya çalışmak yerine nedenini belirlemek gerekir.

Anne babalara genellikle şunu söylüyorum: Çocuğunuz öksürüyorsa ilk hedefimiz öksürüğü tamamen susturmak değildir. Öksürük vücudun solunum yollarını temizlemek için kullandığı koruyucu bir reflekstir. Bizim için önemli olan öksürüğün neden ortaya çıktığını anlamak ve çocuğu rahatsız eden durumu ortadan kaldırmaktır.

Basit bir üst solunum yolu enfeksiyonu sırasında çocuğun yeterli sıvı tüketmesi, burun tıkanıklığının serum fizyolojik ile giderilmesi, odanın aşırı sıcak ve kuru olmaması ve dinlenmesi rahatlamasına yardımcı olabilir. Bir yaşından büyük çocuklarda bal da özellikle gece öksürüğünün hafiflemesine yardımcı olabilir. Ancak bir yaşından küçük bebeklere bal verilmemelidir.

Öksürükle birlikte burun tıkanıklığı ve geniz akıntısı varsa özellikle yatmadan önce burnun açılması önemlidir. Çünkü çocuk yattığında burundaki ve genizdeki salgılar geriye doğru akarak öksürüğü artırabilir.

Evde uygulanabilecek basit destekler şunlardır:

• Çocuğun yeterli sıvı tüketmesini sağlamak,
• burun tıkanıklığı varsa serum fizyolojik kullanmak,
• çocuğun bulunduğu ortamı sigara dumanı, yoğun parfüm ve benzeri solunum yolu irritanlarından uzak tutmak,
• odanın aşırı sıcak ve kuru olmasını önlemek,
• bir yaşından büyük çocuklarda uygun miktarda bal vermek,
• çocuğun dinlenmesini sağlamak.

Ancak bu yöntemlerin hiçbiri astım, zatürre, bronşiolit, sinüzit veya başka bir hastalığın tedavisinin yerine geçmez. Öksürüğün nedeni farklıysa uygulanacak tedavinin de buna göre planlanması gerekir.

Örneğin çocuğun öksürüğü astımdan kaynaklanıyorsa yalnızca öksürük şurubu kullanılması sorunu çözmez. Astıma yönelik uygun tedavinin planlanması gerekir. Sinüzite bağlı yoğun geniz akıntısında sinüzitin, reflüye bağlı öksürükte reflünün, bakteriyel bir akciğer enfeksiyonunda ise enfeksiyonun değerlendirilmesi gerekir.

Özellikle dört haftadan uzun süren öksürükleri basit bir nezlenin devamı olarak değerlendirmemek gerekir. Bu çocuklarda öksürüğün ne zaman başladığı, gece veya gündüz ortaya çıkıp çıkmadığı, egzersizle artıp artmadığı, balgam ve hırıltının eşlik edip etmediği ve çocuğun daha önce benzer dönemler yaşayıp yaşamadığı önemlidir.

Çocuklarda Öksürüğü En Hızlı Ne Keser?

Çocuklarda bütün öksürükleri birkaç dakika veya birkaç saat içerisinde ortadan kaldıran tek bir yöntem yoktur. Çünkü öksürük bir hastalık değil, farklı hastalıkların sonucu olarak ortaya çıkan bir belirtidir.

Anne babalar bazen “Hocam, bu öksürüğü hemen kesecek bir şey yok mu?” diye sorabiliyor. Burada önemli olan öksürüğü baskılamaktan çok nedenini doğru belirlemektir. Özellikle astım, bronşiolit veya zatürre gibi durumlarda sadece öksürüğün sesinin azalması hastalığın tedavi edildiği anlamına gelmez.

Basit bir üst solunum yolu enfeksiyonunda burun tıkanıklığının giderilmesi, yeterli sıvı tüketimi ve bir yaşından büyük çocuklarda bal kullanılması çocuğun rahatlamasını sağlayabilir. Ancak öksürük şiddetliyse, uzuyorsa veya başka bulgular eşlik ediyorsa hekim değerlendirmesi gerekir.

Çocuklarda Hangi Öksürük Tehlikelidir?

Öksürüğün yalnızca şiddetine değil, öksürüğe eşlik eden belirtilere de bakmak gerekir.

Çocuk öksürürken nefes almakta zorlanıyorsa, hızlı nefes alıp veriyorsa, göğüs kafesinde çekilmeler oluşuyorsa, dudaklarda veya yüzde morarma görülüyorsa, çocuk beslenemiyor ya da belirgin şekilde halsizleşiyorsa beklemeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.

Yüksek ve devam eden ateş, kanlı balgam, ani başlayan şiddetli öksürük, yabancı cisim kaçmasından şüphelenilmesi veya öksürüğün giderek ağırlaşması da önemli uyarı işaretleridir.

Özellikle küçük çocuklarda yemek yerken veya oyuncakla oynarken aniden başlayan öksürük ve nefes darlığında solunum yoluna yabancı cisim kaçmış olabileceği akılda tutulmalıdır.

Evde Öksürüğü En Çabuk Ne Keser?

Evde yapılabilecek uygulamaların amacı öksürüğü tamamen kesmekten ziyade çocuğun rahatlamasını sağlamaktır.

Burun tıkanıklığı olan çocuklarda serum fizyolojik ile burnun temizlenmesi bazen öksürüğün belirgin şekilde azalmasını sağlar. Bunun nedeni özellikle küçük çocuklarda burun ve geniz bölgesindeki salgıların öksürüğü tetikleyebilmesidir.

Ilık sıvılar boğazın rahatlamasına yardımcı olabilir. Bir yaşından büyük çocuklarda bal özellikle gece ortaya çıkan öksürüğün hafiflemesine katkı sağlayabilir. Çocuğun bulunduğu ortamda sigara dumanı bulunmaması da son derece önemlidir.

Bununla birlikte her öksürükte evde bulunan öksürük şuruplarını veya daha önce başka bir hastalık sırasında verilmiş ilaçları kullanmak doğru değildir. Çocuklarda öksürük ve soğuk algınlığı ilaçlarının kullanımı yaşa göre önemli kısıtlamalara sahiptir.

Öksüren Çocuğa Evde Ne Yapılmalı?

Öksüren bir çocukta önce genel durumuna bakılmalıdır. Çocuk rahat nefes alıyor, sıvı tüketebiliyor, oyun oynayabiliyor ve ciddi bir ateşi bulunmuyorsa çoğu basit solunum yolu enfeksiyonunda evde destekleyici uygulamalar yeterli olabilir.

Burun tıkanıklığı varsa burnun açılması, bol sıvı verilmesi ve çocuğun dinlenmesi önemlidir. Özellikle uyku öncesinde burun temizliği yapmak, geniz akıntısının neden olduğu gece öksürüğünü azaltabilir.

Çocuğun odasında sigara içilmemeli; yoğun oda kokuları, tütsü, parfüm ve benzeri solunum yollarını rahatsız edebilecek ürünlerden mümkün olduğunca kaçınılmalıdır.

Ancak öksürük birkaç gün içerisinde giderek ağırlaşıyorsa, ateş ekleniyorsa veya çocuk nefes almakta zorlanıyorsa evde uygulamalara devam etmek yerine hekime başvurmak gerekir.

Öksürüğü Şıp Diye Ne Keser?

Özellikle internette “öksürüğü şıp diye kesen yöntemler” şeklinde çok sayıda öneriyle karşılaşılabiliyor. Çocuklarda bu tür önerilere temkinli yaklaşılmasını tavsiye ediyorum.

Tıbbi açıdan baktığımızda her öksürüğü anında kesen güvenli ve tek bir yöntem bulunmamaktadır. Üstelik öksürüğü baskılamak her zaman istediğimiz bir durum da değildir. Balgam veya yoğun solunum yolu salgısı bulunan bir çocukta öksürük bu salgıların dışarı atılmasına yardımcı olur.

Bu nedenle çocuğa gelişigüzel öksürük şurubu, bitkisel ürün, antibiyotik veya başka bir ilaç verilmesi yerine öksürüğün nedeninin değerlendirilmesi daha doğru bir yaklaşımdır.

Özellikle küçük çocuklarda “doğal” olarak tanıtılan ürünlerin de mutlaka güvenli olduğu düşünülmemelidir.

Gece Uyurken Öksüren Çocuğa Ne Yapılır?

Çocuklarda gece öksürüğünün nedeni önemlidir. Burun tıkanıklığı ve geniz akıntısı bulunan çocuklarda yatınca salgılar geriye doğru akarak öksürüğü artırabilir. Bu durumda yatmadan önce burnun serum fizyolojik ile temizlenmesi çocuğun daha rahat uyumasına yardımcı olabilir.

Bir yaşından büyük çocuklarda yatmadan bir süre önce bal verilmesi de bazı çocuklarda gece öksürüğünün hafiflemesini sağlayabilir.

Fakat her gece ortaya çıkan öksürüğü yalnızca geniz akıntısına bağlamamak gerekir. Özellikle çocuk gece öksürüğü nedeniyle uyanıyorsa, öksürük sabaha karşı artıyorsa, beraberinde hırıltı veya nefes darlığı varsa ya da gündüz koşarken de öksürüyorsa astım açısından değerlendirme gerekebilir.

Ben özellikle gece tekrarlayan öksürüklerde anne babalardan öksürüğün saatini, ne kadar sürdüğünü, hırıltı olup olmadığını ve çocuğun uykudan uyanıp uyanmadığını gözlemlemelerini istiyorum. Bu bilgiler muayene sırasında öksürüğün nedenini anlamamız açısından oldukça değerlidir.

Kısa süre önce nezle veya grip geçiren ve genel durumu iyi olan bir çocukta kuru öksürük bir süre daha devam edebilir. Bu dönemde yeterli sıvı tüketimi, burun tıkanıklığının giderilmesi ve solunum yollarını tahriş eden sigara dumanı gibi etkenlerden uzak durulması yararlı olabilir.

Fakat kuru öksürük özellikle geceleri artıyor, koşarken veya gülerken ortaya çıkıyor, tekrarlayan dönemler halinde görülüyor veya hırıltı ve nefes darlığı eşlik ediyorsa astım ve alerjik hastalıklar açısından değerlendirme gerekebilir.

Dört haftayı aşan kuru öksürüklerde de altta yatan nedenin araştırılması önemlidir.

Çocuklarda Öksürük İçin Hangi Doktora Gitmeliyim?

Yeni başlayan öksürüklerde çocuk sağlığı ve hastalıkları uzmanı tarafından değerlendirme yapılabilir. Muayene sırasında öksürüğün süresi, şekli ve eşlik eden belirtilere göre gerekirse ilgili yan dallara yönlendirme yapılır.

Özellikle uzun süren veya tekrarlayan öksürük; gece öksürüğü, hırıltı, nefes darlığı, egzersizle öksürme, alerjik nezle veya başka alerjik belirtilerle birlikteyse Çocuk Alerji ve İmmünoloji uzmanı tarafından değerlendirilmesi uygun olabilir.

Bu çocuklarda yalnızca “alerji var mı?” sorusuna değil; astım olasılığına, solunum yollarının durumuna, çocuğun daha önce geçirdiği ataklara ve gerekirse solunum fonksiyonlarına birlikte bakılır.

Buna karşılık çocukta belirgin nefes darlığı, morarma veya ciddi solunum sıkıntısı varsa poliklinik randevusu beklenmemeli, acil sağlık hizmetine başvurulmalıdır.

Çocuklarda Öksürük Tedavisi İstanbul

Çocuklarda öksürük tedavisinde ilk adım, öksürüğün kendisini değil öksürüğün nedenini belirlemektir. Aynı şekilde öksüren iki çocukta birbirinden tamamen farklı hastalıklar bulunabilir. Bu nedenle tedaviyi yalnızca öksürüğün kuru veya balgamlı olmasına göre planlamak yeterli değildir.

İstanbul'da kliniğimde öksürük şikâyetiyle değerlendirdiğim çocuklarda öncelikle öksürüğün ne kadar süredir devam ettiğini, gece veya gündüz ortaya çıkıp çıkmadığını, enfeksiyonlarla ilişkisini, egzersizle artıp artmadığını ve hırıltı veya nefes darlığının eşlik edip etmediğini değerlendiriyorum.

Özellikle tekrarlayan öksürük atakları, uzun süren kuru öksürük, gece öksürüğü, egzersizle ortaya çıkan öksürük veya hırıltının eşlik ettiği durumlarda astım ve alerjik solunum yolu hastalıkları açısından ayrıntılı değerlendirme gerekebilir.

Her çocuk için aynı tetkiklerin yapılması gerekmez. Çocuğun hikâyesi ve muayene bulgularına göre gerekli görülürse alerji değerlendirmesi, solunum fonksiyon testleri veya farklı incelemeler planlanabilir. Tedavi de elde edilen bulgulara ve öksürüğün gerçek nedenine göre çocuğa özel olarak düzenlenir.