Bebeklerde ve Çocuklarda Astım Hastalığı

Bebeklerde ve Çocuklarda Astım Hastalığı Nedir?

Çocuklarda astım, solunum yollarının kronik iltihabı sonucu gelişen; tekrarlayan hırıltı, nefes darlığı, öksürük ve göğüste sıkışma hissi gibi belirtilerle kendini gösteren kronik bir solunum yolu hastalığıdır. Bebeklerde astım ise en sık tekrarlayan hışıltı atakları şeklinde ortaya çıkabilir.

Özellikle virüslerin neden olduğu nezle gibi üst solunum yolu enfeksiyonları sonrasında bronşlarda ve daha küçük hava yollarında daralma gelişebilir. Bu durum bebekte sık nefes alıp verme, nefes verirken hırıltı duyulması ve solunum güçlüğü ile kendini gösterebilir. Üç yaşın altında bir bebekte üç veya daha fazla hışıltı atağı görülmesi durumunda, bu çocukların bir kısmında ilerleyen yaşlarda da hışıltı ve nefes darlığı atakları devam edebilir ve okul çağında astım tanısı alabilirler.

Bebeklerin hava yolları yetişkinlere göre daha dar olduğu için çeşitli tetikleyicilere karşı daha hassastır. Soğuk hava, solunum yolu enfeksiyonları, alerjenler, sigara dumanı ve hava kirliliği gibi faktörler astım belirtilerini şiddetlendirebilir. Astım atakları sırasında hava yolları daralır, mukus üretimi artar ve nefes almak zorlaşır.

Erken tanı ve uygun tedavi, belirtilerin kontrol altına alınmasını sağlayarak çocuğun sağlıklı büyüme ve gelişimini destekler. Astım yönetiminde düzenli doktor kontrolleri, tetikleyicilerden kaçınma ve hekimin önerdiği ilaçların düzenli kullanılması büyük önem taşır.

Bebeklerin bir kısmı virüslerin neden olduğu nezle, grip ve benzeri solunum yolu enfeksiyonları sırasında hışıltı atakları yaşayabilir. Bu ataklar, enfeksiyon etkenlerinin akciğerlerdeki hava yollarında iltihaba yol açması ve hava yollarını daraltması sonucu gelişir.

Hışıltı atakları sırasında bebeklerde iştahsızlık, sık nefes alıp verme, öksürük ve zaman zaman ateş görülebilir. Bu bebeklerin bir kısmında üç yaşından sonra da benzer nefes darlığı ve hışıltı atakları devam eder ve ilerleyen dönemde astım tanısı konulabilir.

Bebeklerde ve Çocuklarda Astım Neden Olur?

Bebeklerde ve çocuklarda astım, tek bir nedene bağlı olarak ortaya çıkan bir hastalık değildir.

Genetik yatkınlık, alerjik bünyeye sahip olmak ve çevresel faktörler birlikte rol oynayabilir. Özellikle ailesinde astım veya alerjik hastalık öyküsü bulunan çocuklarda risk daha yüksektir. Bunun yanında ev tozu akarları, polenler, küf mantarları, sigara dumanı, hava kirliliği ve sık geçirilen solunum yolu enfeksiyonları da astım belirtilerini tetikleyebilir.

Astımın neden geliştiğinin doğru şekilde belirlenmesi, hem tedavinin planlanması hem de atakları önlemeye yönelik koruyucu önlemlerin alınması açısından büyük önem taşır.

Bebeklerde ve Çocuklarda Astım Hastalığı Belirtileri Nelerdir?

Astımda en sık öksürük şikayeti olur. Öksürükler geceleri gündüze göre daha sık olur, sabaha karşı ya da uykuya daldıktan birkaç saat sonra belirginleşir. Arka arkaya tutar, öksürükle beraber kusma görülebilir. Öksürüğe hışıltı dediğimiz göğüs kafesinden gelen ince tiz bir ses eşlik edebilir ya da etmeyebilir. Nefes darlığı ve sık nefes alıp verme gibi şikayetler de tabloya eşlik ederse hekim değerlendirmesi için acil servise başvuru gerekir.

Astım Öksürüğü Nasıl Anlaşılır?

Astımda öksürükler hem gündüz hem gece olur, fakat geceleri daha çok olur. Geceleri özellikle uykuya daldıktan sonra ortaya çıkar, arka arkaya arka arkaya tutar, öksürükle uyanma olur. Öksürükler sabaha karşı da olabilir ya da sabah uyanınca da olabilir. Göğüs kafesinden gelen özellikle soluk verme sırasında ortaya çıkan ince tiz bir ses olan hışıltı sesi de öksürüklere eşlik edebilir. Kısa etkili bronş açıcı ilaç olan sal*bu*ta*mol inhalasyon şeklinde verildiğinde eğer öksürükler kesilirse ya da hafiflerse bu durumun astım ile ilişkili olduğu düşünülür.

Astım atağına sıklıkla viral solunum yolu enfeksiyonları, egzersiz, soğuk hava inhalasyonu, solunum yolu alerjenleri, egzoz dumanı ve diğer hava kirleticileri, parfüm ve benzeri ağır kokular ve kum fırtınası gibi coğrafi olaylar neden olur.

Alerjik Astım Nedir?

Alerjik astım, astım belirtilerinin solunum yoluyla alınan alerjenlerle tetiklendiği astım türüdür. Bu alerjenler arasında ev tozu akarları, çayır, çimen, ot ve ağaç polenleri, küf mantarları, hamam böceği ile kedi ve köpek epiteli gibi hayvan kaynaklı alerjenler yer alır.

Alerjik astımda kişi, duyarlı olduğu alerjenlerle solunum yoluyla temas ettiğinde akciğerlerdeki bronşlar ve daha küçük hava yollarında iltihaplanma ve daralma gelişir. Bunun sonucunda hırıltı, nefes darlığı, öksürük ve göğüste sıkışma hissi gibi astım belirtileri ortaya çıkar veya mevcut şikayetler şiddetlenir.

Alerjik Astım Nedenleri

Alerjik astımın en önemli nedeni, solunum yoluyla alınan alerjenlere karşı gelişen aşırı bağışıklık yanıtıdır. Ev tozu akarları, çayır, çimen, ot ve ağaç polenleri, küf mantarları, hamam böceği alerjenleri ile kedi, köpek ve at gibi hayvanların deri döküntüleri (epitel),tükürük ve diğer salgılarından kaynaklanan alerjenler en sık görülen tetikleyiciler arasındadır.

Alerjik astımı olan çocuklarda ve erişkinlerde sigara dumanı, egzersiz, soğuk hava, hava kirliliği, çöl tozları, yoğun parfüm kokuları, egzoz dumanı ve soba dumanı gibi çevresel faktörler de astım belirtilerini tetikleyebilir veya mevcut şikayetleri artırabilir.

Daha nadir olarak ise inek sütü veya mercimek gibi bazı besinlere karşı şiddetli alerjisi bulunan kişilerde, bu besinlerin pişirilmesi sırasında açığa çıkan buharın solunması astım atağını tetikleyebilir. Bu durum özellikle ağır besin alerjisi olan bireylerde görülen nadir ancak önemli bir tablodur.

Bebeklerde Alerjik Astım Belirtileri

Bebekler alerjik astım belirtilerini daha çok viral üst solunum yolu enfeksiyonu ile tetiklenen hışıltı atakları sırasında yaşarlar. Bu belirtiler arasında önce hafif burun akıntısı, burun tıkanıklığı ve hafif öksürükler sonrasında yoğun öksürük, nefes darlığı, sık nefes alıp verme yer alır. Besin alerjisi olan bebeklerde alerjiye neden olan besinlerle yanlışlıkla karşılaşma ve bu besinleri tüketme de hışıltı, nefes darlığı ve öksürük yapabilir. Bebeklik döneminde solunum alerjen duyarlılığı çoğunlukla gelişmez, ev tozu akarı, polenler, küfler, kedi köpek tüyü gibi alerjenler daha ileri yaşlar içerisinde genellikle duyarlanmaya neden olur. Bebeklerde astım-bronşit, astım ile aynı anlama gelmektedir.

Çocuklarda Alerjik Astım Belirtileri

Çocuklarda alerjik astım belirtileri arasında, alerjen ile tetiklenen nefes darlığı, hışıltı ve öksürükler yer almaktadır. Bu alerjenler arasında solunum alerjenlerinden ev tozu akarları, polenler, kedi - köpek tüyü gibi hayvan tüyleri sıklıkla alerjik astım belirtilerine neden olmaktadır.

Alerjik astımı olan çocuklarda da alerjisi olmayan astımlılarda görüldüğü gibi viral enfeksiyon, egzersiz, soğuk hava, sigara dumanı, parfüm kokusu, soba dumanı gibi maddeler de öksürük, hırıltı, nefes darlığı bulgulara neden olabilir. Ayrıca besin alerjisi olan çocuklarda bu besinleri tüketme sonrasında dakikalar içinde aynen astım atağında olduğu gibi nefes darlığı hışıltı öksürük şikayetleri ortaya çıkabilir. Yine arı alerjisi olan kişilerde arı sokması sonrası astım atağındaki gibi nefes darlığı bulguları görülebilir.

Alerjenlerle Tetiklenen Belirtiler:

• Nefes darlığı
• Hışıltılı solunum (wheezing)
• Sürekli ya da tekrarlayan öksürük
• Göğüste sıkışma hissi

Yaygın Alerjenler:

• Ev tozu akarları
• Polenler
• Kedi, köpek gibi evcil hayvan tüyleri

Alerjisi Olmayan Astımlılarda Olduğu Gibi Belirtileri Tetikleyebilen Faktörler:

• Viral enfeksiyonlar
• Egzersiz
• Soğuk hava
• Sigara dumanı
• Parfüm kokusu
• Soba dumanı gibi hava kirliliği kaynakları

Besin Alerjileri ile İlişkili Belirtiler:

• Nefes darlığı
• Hışıltılı solunum
• Öksürük

Çocuğun Astım Olduğu Nasıl Anlaşılır?

Çocuğun astım olduğu yaşadığı şikayetlerden anlaşılır. Özellikle gece öksürükleri oluyorsa, bu öksürükler arka arkaya tutuyorsa, gece öksürükle uyanma oluyorsa, bu şikayetler astım ve alerji ile ilgili olabilir. Astımda öksürük ataklarına hırıltı ve nefes darlığı da eşlik edebilir.

Çocuklarda bu ataklar özellikle nezle grip gibi üst solunum yolu enfeksiyonları ile birlikte olur. Nefes darlığı da ön planda olursa doktorlar tarafından tedavi olarak nefes açıcı solunum yoluyla uygulanan inhaler ilaçlar verilebilir. Bu ilaçları tekrar tekrar farklı ataklarda kullanan çocuklarda astım tanısı düşünülür.

Çocuğunuzda bu tarz şikayetler varsa astım olduğundan şüphelenebilirsiniz. Böyle bir durumda çocuğunuzun çocuk alerji hekimi tarafından değerlendirilmesi gerekir. Kesin tanı hekim tarafından koyulur, buna göre hekim gerekli önerilerde bulunur, tedaviyi başlar.

Bebeklerde ve Çocuklarda Astım Hastalığı Tedavi Yöntemleri

Bebeklerde ve çocuklarda astım tedavisinin temel amacı, belirtileri kontrol altına almak, atakları önlemek ve çocuğun günlük yaşamını sağlıklı bir şekilde sürdürebilmesini sağlamaktır. Ancak tedaviye başlamadan önce doğru tanının konulması büyük önem taşır. Astım belirtileri arasında özellikle gece başlayan ve tekrarlayan öksürük atakları sık görülür. Çocuk uykuya daldıktan sonra başlayan öksürük nöbetleri, uykudan uyandıracak kadar şiddetli olabilir ve bazı çocuklarda öksürüğe bağlı kusma gelişebilir. Ayrıca sabaha karşı veya uyandıktan hemen sonra devam eden öksürükler de astım açısından değerlendirilmesi gereken bulgulardır.

Öksürüğe ince tiz hırıltı sesi, nefes darlığı ve sık nefes alıp verme gibi belirtiler eşlik edebilir. Bununla birlikte bu şikâyetler yalnızca astıma özgü değildir ve farklı solunum yolu hastalıklarında da görülebilir. Bu nedenle çocukların, çocuk alerjisi ve immünolojisi konusunda deneyimli bir hekim tarafından ayrıntılı şekilde değerlendirilmesi gerekir.

Tedavi planı oluşturulmadan önce kapsamlı bir klinik değerlendirme yapılmalıdır. Fizik muayenenin yanı sıra çocuğun alerjik yatkınlığı araştırılır. Gerekli görüldüğünde kan testleri veya alerji deri testleri ile alerjen duyarlılığı değerlendirilerek tedaviyi etkileyebilecek faktörler belirlenir.

Tekrarlayan ağır solunum yolu enfeksiyonları bulunan çocuklarda bağışıklık sistemi de ayrıntılı olarak incelenmelidir. Ayrıca kronik akciğer hastalıklarına neden olabilecek diğer durumlar da göz önünde bulundurulmalıdır. Beş yaş ve üzerindeki çocuklarda solunum fonksiyon testi yapılarak bronkodilatör ilaca verilen yanıt değerlendirilir. Test sonucunda bronkodilatör yanıtının pozitif bulunması, astım tanısını destekleyen önemli bulgulardan biridir. Ancak bu testin güvenilir sonuç verebilmesi için çocuğun teste uyum sağlayabilmesi gerekir.

Tanı kesinleştikten ve belirtilerin yeterince kontrol altında olmadığı görüldükten sonra tedaviye başlanır. Çocuklarda astım tedavisinde ilk tercih edilen kontrol edici ilaçlar inhale kortikosteroidlerdir. Hastalığın şiddetine göre gerektiğinde uzun etkili beta-2 agonist içeren kombinasyon tedavileri de uygulanabilir. Kullanılacak ilaçlar ve dozları, çocuğun yaşı, hastalığın şiddeti ve tedaviye verdiği yanıta göre hekim tarafından belirlenir.

Çocuklarda astım tedavisi, uluslararası kılavuzlara uygun olarak basamaklı tedavi yaklaşımı ile planlanır. Tedavi süresince hastalar düzenli aralıklarla kontrol edilerek hem ilaçların etkinliği hem de olası farklı tanılar yeniden değerlendirilir. Koruyucu tedavinin yanı sıra ailelerin, astım atağı sırasında kullanılacak kurtarıcı ilaçlar konusunda ayrıntılı şekilde bilgilendirilmesi de tedavinin önemli bir parçasıdır. Atak belirtilerinin erken tanınması ve doğru tedavinin zamanında uygulanması, astımın başarılı bir şekilde kontrol altına alınmasına önemli katkı sağlar.

Bebeklerde ve Çocuklarda Astım Hastalığı Sık Sorulan Sorular

Astım Olan Çocuğa Ne İyi Gelir? 

Astmı olan çocuğun önce çocuk alerji doktoru tarafından muayene edilmesi ve değerlendirilmesi gerekir. Çocuğun alerjisi olup olmadığına, hastanın hastalıkla ilgili ve kendi klinik özellikleri, muayene bulguları ve yapılan testler sonucunda karar verilir. Alerjen ile tetiklenen şikayetler, buna yönelik önlemler alınınca ve genel önlemler alınınca önemli derecede düzelir. Bunun dışında gerekirse alerji doktoru tarafından ilaç tedavisine başlanır. Astım olan çocuğa bu tedavi yöntemleri iyi gelir.

Çocukluk Çağı Astımı Geçer mi?

Çocukluk çağı astımı tam olarak geçmeyebilir fakat çocuk hastamız dönem dönem hiçbir şikayet yaşamayabilir. Şikayetleri başladığı dönemde eğer yapılan testlerde herhangi bir alerjisi saptanmazsa ilerleyen yıllar içerisinde şikayet yaşamaması muhtemeldir.

Fakat yine de ergenlik dönemine geldiğinde şikayetler ortaya çıkabilir. Çocuk hastanın şikayetlerinin başlangıç dönemindeki yoğun atak yaşadığı zamanlarda ve sonraki dönemlerde atak yaşadığı zamanlarda düzenli takip altında kalması ve solunum fonksiyon testleri ile akciğer fonksiyonlarının aralıklarla ölçümü önemlidir.

Çocukluk döneminde astım tanısı alan bir birey sonradan düzenli ilaç kullanmak zorunda kalmayabilir. Bu durumların hepsi alerji hekiminin yapacağı takipte ortaya çıkacaktır. Önemli olan şikayetler ortaya çıktığı zaman alerji uzmanları tarafından çocuk veya genç hastanın değerlendirilmesidir.

Bebeklerde ve Çocuklarda Alerjik Astım Tedavisi Nasıldır?

Bebeklerde ve çocuklarda alerjik astım tedavisi, hastalığın şiddeti, çocuğun yaşı ve alerjiye neden olan tetikleyicilere göre kişiye özel planlanır. Tedavide amaç yalnızca atakları geçirmek değil, hava yolu iltihabını kontrol altına alarak yeni atakların oluşmasını önlemektir. Bu süreçte düzenli kullanılan kontrol edici ilaçlar, gerektiğinde kurtarıcı ilaçlar ve alerjenlerden korunmaya yönelik yaşam tarzı düzenlemeleri birlikte uygulanır. Düzenli hekim takibi sayesinde tedavi planı çocuğun ihtiyaçlarına göre güncellenebilir ve hastalık uzun dönemde başarılı şekilde kontrol altında tutulabilir.

Özellikle anne ya da babasında astım, atopik dermatit ya da alerjik nezle gibi alerjik hastalıkları olan çocuklarda yapılan alerji testinde de solunum yolu alerjenleri ile duyarlanma saptanan çocuklarda hışıltı atakları daha sonraki yıllarda öksürük ve nefes darlığı ataklarıyla seyredebilir, böyle bir durumda astım gelişmiş olur.

Çocuklarda üst solunum yolu enfeksiyonu geçirme sıklığı yaşla beraber azalır ve buna bağlı olan hışıltı ataklarını geçirme sıklığı azalır. Deri testinde solunum alerjen pozitifliği saptanmayan bebeklerde ve çocuklarda 5-6 yaşlarından sonra şikayetler görülmezse astım belirtileri geçmiş olur.

Astımı Tetikleyen Şeyler Nelerdir? 

Astım tetikleyen etkenler,  egzersiz, virüslerle ortaya çıkan nezle, grip, soğuk algınlığı enfeksiyonları, ev tozu akarı çeşitleri, polenlerin çeşitleri, kedi tüyü, köpek tüyü, küf çeşitleri gibi alerjenler, sigara dumanı, soğuk hava, hava kirliliğine neden olan kimyasal maddeler, egzoz dumanı, sobanın tütmesi ve dumanının ortaya çıkması, parfüm kokusu, ağır deterjan kokusu, ev temizliğinde kullanılan temizlik maddelerinin içerisinde bulunan kimyasallar, çamaşır ve yüzey beyazlatıcıların içerisinde bulunan kimyasallar şeklindedir. Hastaların bu tip kokulardan, sigaradan, hava kirliliğinden ve kimyasallardan uzak durması gerekmektedir.

Astımla ilgili olan çocuk ve ergen hastalar çocuk alerji hekimi tarafından değerlendirilir ve yapılan testlerde alerji saptanırsa bu alerjenlerden uzak durmak için gerekli önlemler ve diğer genel önlemler hastaya ve ailesine anlatılır, bu konuda eğitim verilir. Bu yöntemlere uyum yarar sağlar.

Çocuklarda Astım Geçer Mi?

Çcouklarda astım hastalığında akciğerlerdeki bronş duvarlarında ve daha küçük hava yollarında inflamasyon denilen iltihabi durum sürekli devam etmektedir. Yapılan çalışmalarda şikayeti olmayan hastalarda da bu durumun hafif düzeyde de olsa varlığını sürdürdüğü gösterilmiştir. Bu yüzden çocukluk çağında astım tamamen geçmeyebilir ama hastalar hiç şikayet yaşayabilir ve solunum fonksiyonları normal düzeyde kalabilir.

Eğer hastanın alerji testinde herhangi bir solunum alerjisi saptandıysa daha sonraki dönemlerde ara ara bu alerjenle temas ettiğinde ya da farklı nedenlerden dolayı öksürük, nefes darlığı, hırıltı, gece öksürükleri gibi astım belirtileri yaşayabilir ya da yaş ilerledikçe alerjen teması alerjik nezle ya da göz alerjisi ile ilişkili şikayetlere neden olabilir. Eğer hastanın alerjisi saptanmadıysa astım ilişkili şikayetleri yaşamama olasılığı yüksektir.

Alerjik Astım Kaç Yaşında Geçer?

Alerjik astım yıllar içinde özellikle de hasta alerjen temasından korunursa ve ataklara neden olan solunum yolu enfeksiyonlarını geçirmezse hiç şikayet olmayacağı için geçebilir ya da geçmiş gibi görünebilir. Alerjik olmayan astımın ergenlik döneminde geçme ihtimali daha yüksektir. Alerjik astım olan çocuklar büyüdüklerinde alerjen temasıyla ortaya çıkan burun akıntısı hapşırıklar burun tıkanıklığı gibi alerjik nezle şikayetleri de yaşayabilirler. Erişkin dönemde astım şikayeti yaşayan hastaların önemli bir kısmında bu şikayetler çocukluk döneminde başlamıştır.